Azken hiztunak

Fidela Bernat 1991eko otsailaren 23an hil zen, 93 urte zituela. Bera izan zen erronkarierazko azken hiztuna. Diotenez, hil zenean hogei urte baino gehiago zeramatzan euskalki hura erabili gabe.

Bideoz zeozer jasota dago. Adibidez (entzun lehen segunduak):

Erronkarierazko azken testu idatziak, ordea, Ubaldo Hualdek utzi omen zituen, hainbat urte lehenago. Ilobak horretaz idatzi zuen Euskonews aldizkarian.

Unescok ohartarazi duenez, XXI. mendea amaitu aurretik munduko hizkuntzen erdiak, 3.000 inguru, desagertu egin daitezke. Izan ere, Unescok emandako datuen arabera, bi astean behin hizkuntza bat galtzen da munduan. Adibiderik?

• Iaz Violet Neasloss hil zen, Kanadako Sgüüxs hizkuntzaren azken hiztuna. Harekin batera hizkuntza ere galdu zen.
• 2010ean Boa izeneko emakumea hil zen 85 urterekin. Indiako Andaman Irletan bizi zen eta andamanese handia etniako kide hura izan zen hizkuntza mantendu zuen azkena.
• Al Jazeerak telebistak, duela gutxi, Wichita hizkuntzan hezi zen azken emakumearen testigantza jaso zuen bideo batean. Bideoa euskarazko azpitituluekin ikus daiteke ARGIAren Web gunean.
• Grizelda Kristina izan zen livoniera ama-hizkuntzatat zuen azken pertsona. Hil zenean 103 urte zituen, eta Kanadan bizi zen.
• Eta abar...

Literaturak ere errealitate horri begiratu izan dio. L’últim home que parlava català 2009an argitaratu zen eleberri baten izenburua da. Katalana desagertuko balitz, nola imaginatzen duzue azken hiztuna? Horixe da liburuaren gaia: idazle batek nobela bat idazten du, non katalanaren galeraren zergatiak ikertzen diren; azken hiztuna da informantea. Aitzakia omen da beste gauza askori buruz hitz egiteko.

Celosamente Gordea ipuina ere gogoratzen al duzue? Gogoan atxikitzen diren testu horietako bat da, ez zaizue iruditzen?

Algunos pocos lortu guenuen aprender algo, pequeños rudimentos, pero que no guenesaquen practicar con nadie, más que en unos inacabables monólogos interiores que eraman guinchaqueten a la locura. Yo mismo exponichen nais excesivamente al idachi estas líneas, fruto de la nostalgia eta de mi ignorancia.

Gabriel Arestik berak hitzaldi gogoangarri bat eman zuen Hernanin 1966. urtean. Etsitu samar ageri omen zen jendaurrean."Herri bat ikusten dut hiltamuan, bere azkeneko agonia lazgarrian" esan zuen pasarte batean. Amaieran Azken euskaldunaren heriotzea izenburuko bertsoak abestu zituen. Jesus Mari Olano hernaniarrak grabatu zituen (esteka Susa argitaletxearen web orritik hartu dut) eta bere ahotsean entzun daitezke (mp3).

Letra hemen duzue:

AZKEN EUSKALDUNAREN HERIOTZEA
(Euzkadi año 2.000)

Bi mila urte eta
gehiago dia
Jesukristok zuela
kreatu ludia
Ordutikan negarrez
dabil Euzkadia
Barruan daramala
dolore haundia.

Zurekin mintzatzeko
nahi dut euskera
Galdu zitzaigunetik
arras galdu gera
Inork ez du aditzen
neure mintzaera
Euskal bersotan hartu
behar dut erdera.

Euzkadi madre mía
no puedo quererte
Pues sólo me prometes
sufrimiento y muerte
Mas sufriendo y muriendo
he de defenderte
A golpes de un martillo
vigoroso y fuerte.

Mi voz es un martillo
negra poesía
Palabra firme y llena
de feroz hombría
Que golpea en tus clavos
dulce madre mía
Y mientras te golpea
sufre tu agonía.

Tras de sobre tu cuerpo
extender mi manto
No puedo por tu muerte
derramar mi llanto
Madre mía querida
te he querido tanto
Que huérfano con todo
te golpeo y canto.

Aquellos que juraron
darte hacienda y vida
Después ocasionaron
tu profunda herida
La que ahora te tiene
toda ensangrecida
Por donde a borbotones
se te va la vida.

Juraron darte vida
y te dieron muerte
No llores madre mía
sólo yace inerte
El poeta maldito
no puede quererte
y sí aceptar tu misma
desdichada suerte.

Un aire gris se lleva
estos cuatro puntos
Y suena como un triste
toque de difuntos
En las manos del viento
dejo mis asuntos
Quiero yacer contigo
Moriremos juntos.

Belarra ta kipula
songoro kosongo
Euskaldunikan ez da
zeruan egongo
Parabola botata
Daude guztiz ondo
Gabriel Aresti eta
Lurdes Iriondo.

Jende txikiak gauza txikiak eginez...

Tomas R Villasante Madrileko Unibertsitate Complutenseko irakaslea da; soziologoa, oker ez banago; partehartzearekin eta gizarte mugimenduarekin zerikusia duten gaiak lantzen ditu. Pertsonaje interesgarria iruditzen zait.

Irratian istorio argigarri bat entzun nion:

Antza denez, egindako lan bat ondo samar ordaindu zioten behin, eta autoa aldatzeko ordua zela erabaki zuen. Erabaki eta egin. Automobil kontzesionario batera joan --uste dut Renault aipatu duela-- eta informazioa eskatu zuen. Bertako saltzaileak harrera beroa egin zion; eta erraztasun guzti-guztiak eskaini, baita "estra" ugari ere: irrati-kasetea, larruzko eserlekuak, aire egokitua... Horren guztiaren truke, enpresarekin kontratu bat sinatu behar zuen, autoa hainbat hilabetean ordaintzeko. Villasantek ezetz esan zion, autoa eskura ordainduz erosi nahi zuela. Horrek, antza, salmenta-baldintza guztiak aldatzen zituen, autoa eraman bai, baina estra guztiak kontzesionarion geratu baitziren.

90eko hamarkada omen zen. Auto kontzesionarioetan, zegoeneko, autoak baino gehiago saltzen zuten: autoak aitzakia ziren kreditua saltzeko.

Kapitalismo produktiboaren logika plusbalioa da: ekoiztu, saldu, plusbalioa atera... ahalik eta gehien, ahalik eta azkarren. Kapitalismo finantzarioarena ezberdina da: gehiago irabazi daiteke interesetatik, plusbaliotik baino.

Villasanteren ustez, ekonomia eta produkzioa berriro hurbildu behar dira, baina ez du zentzurik atzera itzultzeak. Eredu produktibo berria tokian tokikoari lotua eraiki behar da: jende txiki askok, leku txiki askotan, ortu txikiak landu... munduari jatekoa emateko.

Aipu hori Afrikako esaera zahar baten aldaera omen da. Jatorrizkoa Eduardo Galeanok liburuetara ekarri izan du: Jende txiki askok, leku txiki askotan, gauza txikiak eginez... mundua eraldatuko dute.

Eta honek guztiak ba al du zerikusirik hizkuntza normalizazioarekin? Bada, ziur aski ez. Edo bai... Batek daki!

Itxaropenaren primadera, eta etsipenaren negua

Charles Dickensek Bi hiriren historia eleberria idatzi zuen 1859an. Irakurri dudanaren arabera, liburu horren lehen parrafoa da literaturan aipatuenetakoa.

Honakoa:

Zitekeenik eta garairik onena zen, zitekeenik eta garairik txarrena; jakituriaren aroa, eta erokeriarena; sinismenen garaia, eta sinisgogortasunarena; esperantzaren primadera eta etsipenaren negua. Den-dena genuen, baina ezer ere ez genuen; zerurantz abiatzen ginen zuzen-zuzenean, eta oharkabean kontrako bidean galdurik amaitu. Hitz bakar batean esateko, lehengo garai harek antza handi-handia zuen egungoarekin, horrenbeste ezen gure agintariek behin eta berriz esaten baitute konparaketak ez direla zilegiak: ongiari eta gaizkiari buruz ari garelarik -diote- superlatiboa da konparazio zilegi bakarra.

Atzo goizean idatzia dirudi, ezta?

Fikzioa [storytelling-3]

Udaberri aldean kontakizun laburrez osatutako liburu berria eman zuen Mariasun Landa idazleak: «Inurrien hiztegia». Istorio hau handik atera dut:

Inurri batek bere bizitza kontatzeko sekulako premia sentitu zuen. Hori idazten bazuen autobiografia izango litzatekeela esan zioten. Eta hitz berri harekin txoratuta, gogo biziz ekin zion lanari.

Haurtzaroa etorri zitzaion gogora eta inurritegi bat ikusi zuen. Helduaroa etorri zitzaion gogora eta inurriritegi bera ikusi zuen, lankidez betea, baina ezin zen haien izenez gogoratu. Bizipenen errepasoa egin eta, euriaren eraginez inurritegia urpean geratu zeneko eguna salbu, ezin izan zuen gertakizun gehiagoz harro agertu.

Hala ere, inurri tematia zen eta, bere garaiko inurrien paradigma zelakoan, uste eta egitasun osoz idatzi zuen, bere benetako bizitza baino gehiago bizitu nahi lukeena.

Baina autobiografia hau ez da egia!, zioten lotsagabe batzuek.

Ezjakin halakoak! Autobiografia gauza zaharkitua da, orain autofikzioa da puri-purian dagoena.

Liburua best seller bat izan zen urte hartan.

2010ean «Autokarabana» eleberria argitaratu zuen Fermin Etxegoienek. Gure txikitasunean (geu ere inurriak baikara) liburu hori ere best seller bat izan zen urte hartan. Irakurri al duzue? Bai, badakit... ez da euskararen munduari buruzko eleberri bat, baina ezagutzen dudan nobela bakarra da pertsonaien artean euskara teknikari bat duena.

Literatura leku eta garai bateko gizartearen isla dela esan izan da. Hortaz... zergatik inork ez ditu gure istorioak kontatu? Horren ezdeusak al gara?

Beste bi liburu etorri zaizkit burura: Joxean Sagastizabalen «Kutsidazu bidea, Ixabel» eta Urtz Apalategiaren  «Gure gauzak SA» liburua; euskara ikasleen mundua, eta euskal kulturaren kritika fabulatua. Lagin txikiegia da, ezta?

Gehiago ezagutzen al duzue?

Euskararen metaforak...

Joan den astean, euskaltegien 2013/14 ikasturte hasierako ekitaldi akademikoan, hitzaldia egin zuen Bernardo Atxagak. Bideoa sarean ikus daiteke dagoeneko: hemen

Pentsamendu metaforikoari buruzko zeozer idatzita daukat blog honetan (hemen eta hemen, adibidez). Gai interesgarria iruditzen zait. Hitzaldian... bat, bi, hiru, lau... bost figura ezberdin erabili ditu Atxagak.

Honakoak:

[Bat: Xaboia]

Abdetfattah Kilito izeneko idazleak esandakoa aipatu du, alegia, hizkuntza dela xaboaiaren kontrakoa:

Hitzak ez du antzik xaboiarekin. Zenbat eta gehiago erabili xaboia, orduan eta urrituago eta gastatuago; hitzak, ordea, alderantziz, zenbat eta erabiliago orduan eta aberatsago

[Ezaguna baina indartsua]

[Bi: Zubia]

Zubi zail, estu, hauskor eta aurriskutsua irudikatu du:

...zubi horren alde batean erdarak daudela, gaztelania dagoela, batez ere, eta beste aldean ba euskara dagoela; bi lurralde oso desberdin. Zubiaren alde bat, esan beharrik ez dago, oso eremu zabala da, izugarria, eta bestea eremu laburragoa. Eta zubia behar da hizkuntza alor batetik bestera joateko, eta zubi hori, bistan da, itzulpena da.

[Kontxo... uste nuen euskaltegiak aipatuko zituela, baina ez...]

[Hiru: Kanpaia eta mailua]

Istorio baten bidez azaldu du:

... gure herriko kanpai izugarri handia erori egin zen, eta eraman egin beharra zegoen, baina kanpaia izugarria zen, pisu izugarria zeukan, eta ez ziren gauza kanpai hori eramateko, ez idiekin, ezta inola ere… orduan puskatzea erabaki zuten, eta puskatzeko lanetan gure herri horretan ba indarra asko omen da eta orduan indartsu guztiak etorri ziren eta hasi ziren porrarekin kanpai hori puskatu nahian. Eta lortu zuten gauza bakarra izan zen, nik ez dakit medikuek nola deituko dioten, baina izan zen besoak eta zeharo erasatea, zergatik denak gelditu ziren ba gaizki besoekin, jakina porrarekin eman, eta ba kanpaiak itzuli egiten zuen nolabait golpea. Eta orduan hondatu ziren herri horretako beso asko. Eta halako batean, nonbait, beste herri bateko gizon txiki-txiki bat etorri omen zen, mailu txiki-txiki batekin, eta orduan begiratu zuen, eta ikusi zuen, berak bazekien, eta orduan ikusi zuen berak puntu bat, mailu txiki horrekin puntu hartan jo zuen eta kanpaia puskatu egin zen.

[Sarri halaxe gabiltz, ezta? Kolpea non jo asmatu ezinik.]

[Lau: Urrea eta moneta]

Gaizki ulertu ez badut, hizkuntzaren eta pentsamendu politiko nazionalistaren arteko loturaz ari da...

...Breton Woods izeneko bilera bat gertatu arte, hark halako, harreman halako lotura bat egon behar zuen urrearen eta paperaren artean. Hori da, diruak eduki behar zuen atzetik benetan balioa zeukan zerbait. Eta hori zen urrea.

Bueno, kontua da harreman hau, urrearen eta monetaren arteko harreman hau, baita ere egon dela edo dagoela hizkuntzaren eta politikaren artean.

[Komentariorik ez.]

[Eta bost: Aingura eta kortxoa]

Euskalgintzan guztiok noizonoiz geure buruari egin diogun galdera da: zergatik ari gara lehia honetan? Ainguruaren eta kortxoaren figurak erabili ditu:

Baina gaur egun, esate baterako, aipatu dugun gizarte, sektore izugarri zabal hori, nazionalismoaren baitan hezi dena, horrek badauka aingura bat, eusteko aingura bat, ez dadin errekan joan euskara, ez dadin zubitik erori eta errekan joan. Badauka aingura bat. Benetan euskarri on bat da ideologia hori? Ala kortxoa da? Edozein ur-txirripak eramaten duena? Ez dut erantzunik.

[Nik ere ez.]


Ez naiz literaturan aditua. Oro har, interesgarriak iruditzu zaizkit, nahiz eta ideia bat edo beste eztabaidagarria gertatu.

Ongi izan!

Oporraldian... mapa zabaldu

Etzaulkiaren depresioa deitzen diote... tunbonaren depresioa. Oporraldiaren hasieran gertatzen omen da: tristezia, atsekabea, antsietatea, angustia... Gogorra egiten omen zaigu egun batetik bestera bizimodua bat-batean aldatzea... baita aldaketa hori onerako denean ere. Hori eta gehiago ere bada: lanetik ezin deskonektatzea, oporraldian gehiegizko espektatibak jartzea...

Duela hainbat urtetik hona, udaldia halako malenkoniaz bizi dudala iruditzen zait... Garai bateko udak etengabeko mugimendua ziren, batetik bestera ibiltzea, ezin gelditzea... Udak joan udak etorri, lehentasunak aldatu dira, ingurua, loturak, ardurak, bizimodua... Lehengo uda horietatik oroitzapenak besterik ez da geratzen. Oroimina da, denbora galduaren oroimina.

Udaldia urtean zehar egin ez direnei bigarren aukera emateko garaia da... bisitak, liburuak, testuak, filmak... Arazoa da urtean zehar bildutakoak ikusi, eta lauzpabost uda betetzeko beste dagoela ohartzea. Enpin!

Udaldia gure mapa mentala irekitzeko garaia ere bada: gauza berriak ikusi, gauza berriak egin, gauza berriak irakurri, gauza berriak entzun... Ikasi. Bihotza elikatu, eta burua jantzi.

Orain dela hiru uda bi irratsaio deskubritu nituen: "Kaja Beltza" eta "Bihotzeko Fonoteka". Lehena duela hilabete pare bat desagertu da, bigarrena berriro ere programatu dute aurten: hirugarren aldia da. Programaren eskema oso sinplea da... egunez egun, pertsona ezagun bat ekarri, bere bizitzan esanguratsuak diren hamar kanta aukeratzeko eskatu, eta horien esanahiaz galdetu. Kanta eta kontu berriak deskubritu eta mapa mentala zabaltzeko modua da.

Egunkariek ere hainbat aukera ematen dute. Barruko orriak itxuraldatuak datoz, albiste gutxixeagorekin, kultura tarte handixeagoekin... Oraingoz bi berrikuntza ikusi ditugu aurten: gara egunkariak IZOZTEKO ADINA proiektua abaitu du, Harkaitz Canoren narrazio bat, kapituluka; berria egunkariak LIBURUTEGI INTIMOAK izeneko erreportaje sorta argitaratzen hasi da (gaurkoa hemen)... Batak zein besteak... oso itxura ona dute.

Bada zer ikusi, eta bada zer ikasi.

Jon Steinbeck, John Ford eta Bruce Springsteen: Suminaren mahatsak

John Steinbeckek 1939an idatzi zuen "The grapes of wrath" eleberria: "Suminaren mahatsak". Eleberriaren filma 1940an egin zen, John Fordek zuzendua eta Henry Fondak protagonista zuelarik. Ez dut euskarazko bertsiorik aurkitu: ez liburuarena, ezta filmarena ere.

Tom Joad da istorioaren protagonista. Kartzelatik atera berria, herrira itzuli da eta egoera penagarria aurkitu du: auzoko familia ugari, nekazari maizterrak, beren etxeetatik kanporatu dituzte eta immigratzera behartu, lan, lur, duintasun eta etorkizun baten bila. Bere familia ere bai.

Pasarte batean auzokideak epaitegiko langileari aurre eman dio:

—Ez da nire errua. Nik ezin dut ezer egin. Aginduak dira. Betetzen ez baditut, enplegua galduko dut. Eta niri erasotzen badidazu ere, beste bat igorriko dute nire ordez, eta etxea berdin-berdin botako dute.
—Nork eman ditu aginduak? Haren kontra joango naiz.
—Hori ere alferrik. Hark ere goiko aginduak beteten ditu: bankuko arduradunen aginduak.
—Bankuek presidente bat izaten dute, administrazio-kontseilu bat. Haiei aurre egingo diet.
—Horiek ere gobernuaren aginduak betetzen dituzte, besterik ez. Agian ez dago errudunik, agian ez dago erantzulerik, agian jabetzak berak du errua.
—Pentsatu behar dut —esan zuen maizterrak, —Denok pentsatu behar dugu. Egon behar du zer eginik. Ez da haize-erauntsi bat, ez lurrikara bat. Egoera hau gizakiok sortu dugu eta gizakiok konpondu behar dugu.

Gezurra badirudi ere, 71 urte igaro dira John Steinbeckek liburua idatzi zuenetik.

Bruce Springsteenek "The Ghost of Tom Joad" albuma argitaratu zuen 1995.urtean. Albumari izenburua eman dion abestian Tom Joad-en hitzak hartu ditu Brucek:

"Ama, han egongo naiz beti: poliziak mutiko bat jipoitzen duen bakoitzean; jatekorik ez duelako haurrak negar egiten duen bakoitzean. Pertsonek bizitzeko leku batengatik, lan duin batengatik edo lagun batengatik borrokatzen dutenean, han egongo naiz ni"

Poesia Soziolinguistikoa eta Soziolinguistika Poetikoa

Oso denbora tarte txikian  hiru olerki entzun ditut irratian, euskara hizpide dutenak.

Bereziak dira hirurak: soziolinguistika pilula txikiak, nonbait.

• EiTBk Imanol Cover lehiaketa antolatu du egun hauetan. Antiguako abeslariaren kantuen bertsioak egin behar izan dituzte partaideek. Irabazleak  Nire Euskaltasuna kantua aukeratu du, Koldo Izagirrek idatzia eta Imanolek musikatua. Bikaina da Juan Luis Zabalak horretaz idatzi duen iruzkina: Gure Euskaltasuna. 

• Joxe Agustin Arrietak EKT ikastaroa bisitatu du, duela gutxi. Euskadi Irratiak urriko saioen laburpena egin du, eta hor izan dugu saio horien berri. Joxe Agustinek Izokinaren Kantua olerkia irakurri omen zuen, euskarari buruzko bere ikuspuntua azaltzeko. Jazten aldizkariaren 10. zenbakian aurkitu dut olerki horren testua [1994].

• Julen Arexolaleibak ere ikastaroa bisitatu du, eta begirada kritikoa eman die soziolinguistika datuei. Harek ere olerki bat hartu nahi izan du, bere ikuspegia hobeki ilustratzeko: Joxean Artzeren Ez Gaituzte Ezagutzen aukeratu du. [Audioa]

Ideia ona iruditu zait hirurak hemen biltzea, zein baino zein iradokitzaileagoa iruditu baitzaizkit hirurak.

Koldo Izagirre: Nire Euskaltasuna

           Nire euskaltasuna baso bat da,
           eta ez du zuhaitz jenealogikorik.
           Nire euskaltasuna dorre bat da,
           eta ez du Alostorrerik.
           Nire euskaltasuna bide bat da,
           eta ez du zaldizkorik.
           Nire euskaltasuna lore bat da,
           eta ez du aldarerik.
           Nire euskaltasuna itsaso bat da,
           eta ez du almiranterik.
           Nire euskaltasuna liburu bat da,
           eta ez du sotanarik.
           Nire euskaltasuna mundu bat da,
           eta ez du Amerikarik.
           Nire euskaltasuna bertso bat da,
           eta ez du txapelik.
           Nire euskaltasuna pekatu bat da,
           eta ez du mea-kulparik.

Jose Agustin Arrieta: Izokinaren Kantua

                 Ur gazi-goxozko
                 padura lohitsutan
                 nahi gaituzte itoarazi
                 anaiarrebok...

Itsas bazterreko ibiltzetan
sakailaturik
sakabanaturik
hondakin erkinok...

                              Ur axal geldozko
                              arnas larri etsituan
                              -ibai kutsatuek helbiderik ez-
                              itsasoa ala hil
                              beste ostertzerik ez
                                            gure sakatz dardartientzat

               -"Lehen amuarrainak ginenean
                 ez ginen horren errukarri"
                                            diote erostaka leinuko goibelek
                                                    samaldaka 
                                            nola datozen ikusiz
                                                    saldoka
                                                   (salduka)
                                                             gure padura geltokira
                                                             sats-isurkinetatik ihesi
                                                    ezkailu gazteak
                                                             paduraren patu hitsera
                                                             itomenaren labe mortura:
                                                             urlo-zoko bakanetan iraun
                                                                         ala
                                                             geure buruaz beste
                                                                                itsasora.

               -"Lehen amuarrainak ginenean..."

                                   ez gara, ordea
                                   ezin jadanik izan gaitezke!

indar anker bezain ustelak
          oker bezain doilorrak

                   aspaldi bilakarazi baikintuen

                                                IZOKIN

                                     amuarrain-oihok. 

Artze: Ez Gaituzte Ezagutzen

erdaldunek ez gaituzte ezagutzen gure hizkuntzan, eta hizkuntza arrotzean haiek ezin gu egiaz ezagutu, eta ezagutzen ez dena, nola maite?

guk ezagutzen ditugu heurak heuren hizkuntzan eta erakutsi diegu nola ditugun rnaite, haiek bezain ondo,

haien erdara guztiok ikasiz.

luza gabe ikusiko dute hori

eta erdaldunok ere maitatuko gaituzte; maitatuko dute hemengo euskara, maite badugu guk geure hizkuntza.

eta ziur gaude, horiek ere,

gaur ez bada bihar,

erakutsiko digutela nola gaituzten maite gure euskara guk bezala ikasiz,

gure hizkuntza beren hizkuntza eginez eta gure herria beren herri, zinez.

ezagutzen ditugun bezala ezagutuko gaituzte

eta hizkuntza berak gaitu senidetuko guztiok.

elkarrekin bizi eta elkar ez ezagutzeak ez baitakar ezinikusia eta gorrotoa besterik;

eta, erne!,

gorrotoz duenean batak bestea menperatzenen, garailea izaten da-ta menperatuena; "erleak inor ausikitzen duenean,

bere burua ausikitzenago" duen bezala.

aldiz, maitasunaren bidez batak bestea garaitzen duenean,

bata nola bestea, biok irteten dira garaile!

Oraingoz izen gabe

Beste kontu baterako Atxagaren testu bat berrikusten ari nintzela, Edward Lear-en aipamena jausi zait begietara: alegia ez dagoela izena jartzea baino ekintza poetiko zailagorik.

Kazetaritza prosaiko samarra da, baina harek ere garrantzia ematen die tituluei. Berriaren estilo liburuaren arabera, kazetaren aurpegia dira tituluak: aurren-aurrena irakurtzen dira, eta, askotan, horiek baino ez. Albisteen laburpenak dira, eta beste elemenentu guztietatik guztiz beregainak. Bi betekizun dituzte: testuaren edukia iragartzea eta irakurlea erakartzea. Hortaz, "tituluak testua irakurtzeko gogoa eman behar du: lehengoan ulertzeko modukoa izan behar du, eta erakargarria, irakurleak aurrera jarrai dezan."

Blogetan ere funtsezkoak dira izenburuak. Bada jendea bereziki trebea dena. Inbidia ematen didate. Titulu borobilak, egokiak, deigarriak, gogoangarriak asmatzen dituzte. Nik, ordea, ahal banu, izenbururik gabe utziko nituzke post asko eta asko.

Eta literaturan?  Ba al da libururik soil-soilik izenburuagatik erosten denik? Baietz esango nuke.  Joseba Sarrionandiaren Izkiriaturik aurkitu ditudan nire poemak da horietako bat.

Inoiz gertatu al zaizue? Testu bat irakurri eta... "Kontxo! Horixe bera da nik kontatu nahi nuena! Hango ideiak, iritziak, bizipenak, sentimenduak... zureak dira: zure testuak dira, beste batek izkiriaturik. Gozada bat da halakoak irakurtzea.

Gaurkoz hemen utziko dut testua. Titulua ere ez diot jarriko. Oraingoz izen gabe utziko dut (Oraingoz izen gabe Jose Luis Bakedanoren film baten izenburua da: 1986an grabatu zuen, Atxagaren testu batean oinarritua).